Το «θεώρημα» της Αντέλ

Η ζωή του αξεπέραστου επιστήμονα Κουρτ Γκέντελ μέσα από τα μάτια της γυναίκας του

 

ΓΙΑΝΙΚ ΓΚΡΑΝΕΚ

Η ΘΕΑ ΤΩΝ ΜΙΚΡΩΝ ΘΡΙΑΜΒΩΝ

Μτφρ.: Τεύκρος Μιχαηλίδης

Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Σελ. 456

 

 

Είναι ένα βιβλίο που σου χαράζει ένα πλαγιαστό οχτάρι στην καρδιά, το άπειρο με όλους τους συμβολισμούς του. Καταφεύγει στα ανώτερα μαθηματικά, στη φυσική από θεωρία της σχετικότητας και πάνω, στη φιλοσοφία, μα, κυρίως ανασκάπτει την ψυχή. Ένα μυθιστόρημα πλούσιο, απολαυστικό. «Η θεά των μικρών θριάμβων» της Γιανίκ Γκρανέκ, σε μετάφραση Τεύκρου Μιχαηλίδη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Ο Κουρτ Γκέντελ, πολύ φίλος του Άλμπερτ Αϊνστάιν, έφευγαν μαζί από το Πρίνστον για τους παροιμιώδεις περιπάτους τους στα τελευταία χρόνια της ζωής του δεύτερου.

Η ζωή του μεγάλου αυστριακού μαθηματικού μέσα από το πρίσμα της μυθοπλασίας και φυσικά τη ματιά της γυναίκα του, Αντέλ, μιας χορεύτριας από τη Βιέννη που του αφιέρωσε τη ζωή της. «Τα μαθηματικά δεν τον τρέλαναν· έσωσαν τον άνδρα μου από τον εαυτό του και μετά τον σκότωσαν». Με ειρωνεία, χιούμορ, σαρκασμό, άλλοτε γλυκύτητα κι άλλοτε πίκρα η γυναίκα αυτή χαρτογραφεί την ψυχική δυστοπία μιας διανοητικής ιδιοφυίας. Το τίμημα για έναν άνθρωπο που σημάδεψε την επιστήμη του 20ου αιώνα. Τα περίφημα θεωρήματά του απέναντι στο διαχρονικό «θεώρημα» της Αντέλ: δεν αποδυναμώνεται ποτέ και ισχύει πάντα το να λες σε μια γυναίκα πόσο όμορφα είναι τα μαλλιά της και σε έναν άνδρα πόσο δυνατός είναι… Η κοινή λογική απέναντι στη μεγάλη Λογική και τον ισχυρό θεμελιωτή της. Εκλαϊκευμένη η ουσία της εργασίας του Γκέντελ λέει ότι «ένα σύστημα δεν είναι σε θέση να κατανοήσει τον εαυτό του. Είναι πολύ δύσκολο να αυτοαναλυθείς. Δεν μπορείς να δεις τον εαυτό σου παρά μόνο μέσα από τη ματιά των άλλων». Κάτι που απέδειξε ο Γκέντελ, τι τραγική ειρωνεία, με την ίδια του τη ζωή και το θάνατο. Το βιβλίο κατέκτησε το Βραβείο των Βιβλιοπωλών στη Γαλλία και πραγματικά απορροφά τον αναγνώστη.

Η Γιανίκ Γκρανέκ, αν και είναι μόλις το πρώτο της μυθιστόρημα, γεννημένη το 1969 στη Γαλλία, κατορθώνει να αναπλάσει υποδειγματικά τη ζωή του Μεσοπολέμου στη Βιέννη, στη συνέχεια τη ναζιστική απειλή που έπεσε πάνω από την Ευρώπη κι ύστερα τη διαφυγή του ζεύγους στην Αμερική, διασχίζοντας την Ανατολή με τον Υπερσιβηρικό Σιδηρόδρομο. Η μεταπολεμική Νέα Γη, το «ασφαλές» καταφύγιο του Πανεπιστημίου Πρίνστον και φυσικά η σύγχρονη ματιά των αρχών της δεκαετίας του ’80 στην αμερικανική ακαδημαϊκή κοινότητα, η κριτική της θεώρηση μέσα από την άλλη ηρωίδα, την Άννα Ροθ, μια καλοσπουδαγμένη αρχειοθέτρια που αποστέλλεται από το Ινστιτούτο Προχωρημένων Μελετών στο γηροκομείο που ζει η χήρα του Κουρτ Γκέντελ για να εξασφαλίσει το αρχείο του. Κι έτσι αρχίζει να πέφτει φως σ’ αυτή την ερμητική προσωπικότητα μέσα από τη σχέση των δύο γυναικών που αφηγούνται τη ζωή τους γύρω από τον παράξενο και ιδιότυπο αυτό άξονα, τον Κουρτ Γκέντελ. «Συγύριζα τα πάντα για να εμποδίσω αυτή την καταραμένη εντροπία να τα καταπιεί όλα. Ίδια δεν είναι η μοίρα όλων των γυναικών; Σαλπάρουν, είτε από έρωτα είτε από ανάγκη για ασφάλεια, και τελικά καταλήγουν να κρατάνε με τα ίδια τους τα χέρια αυτόν που υποτίθεται πως θα ήταν ο βράχος τους. Αυτό το πεπρωμένο έχουμε όλες; Αυτούς τους αδελφούς, πατεράδες, εραστές, φίλους, είμαστε εδώ για να σώζουμε; Μήπως γι’ αυτόν τον αλλόκοτο σκοπό μας έδωσε ο θεός στήθη και γοφούς; Είμαστε απλώς σωσίβια; Και τι μας απομένει όταν πια δεν έχουμε κανέναν να σώσουμε; Να τακτοποιήσουμε τις αναμνήσεις».

Η θρυλική επιστημονική μορφή του από τη μία κι από την άλλη, ένας κοινό θνητός που κύλησε στα μαρτύρια της παράνοιας, ταλαιπωρήθηκε από νευρική ανορεξία και διαταραχή προσωπικότητας και κατέληξε δέσμιος της ψυχικής του νόσου, όταν ο «βράχος» του, η Αντέλ, δεν κατόρθωσε να τον κρατήσει γερά δεμένο στη γη, στους ανθρώπους, στην ίδια του τη φύση, στην τροφή. Μια γυναίκα αντιμέτωπη με τη μεγάλη της επιλογή: να αγαπήσει μέχρι τέλους αυτόν τον άντρα, να του αφιερώσει την καθημερινότητά της κυριολεκτικά, να αποφασίσει να ταυτίσει τον εαυτόν της, τη δική της ζωή, με έναν άνθρωπο που ζούσε τόσο πολύ μέσα στο μυαλό του, κι εκείνη σχεδόν έγινε φορέας του σώματός του, των αισθημάτων του, των αισθήσεών του, της απόλαυσης που εντέλει αρνήθηκε και που κανείς δεν θα μάθει πώς ποτέ βίωσε. Ο έρωτας, η τρέλα, η λογική, η ζωή και ο θάνατος, ο πόλεμος και η ειρήνευση, η συμφιλίωση με ό,τι είναι ο καθένας: η μεγάλη συνεχής διακύβευση στην πορεία ενός ανθρώπου.

Advertisements